Çocuklarda ve Gençlerde Akran Zorbalığı

AKRAN ZORBALIĞI NEDİR? 

Akran zorbalığı, okullarda öğrenciler arasında sıkça görülebilen şiddet davranışları arasında yer alır. Akran zorbalığının önemli nedenleri arasında; arkadaşlarına baskı yapan öğrencilerin bu şekilde kendilerini arkadaşları arasında üstün görmeleri, şiddetin çözüm yolu olarak tercih edilmesi ve maruz kalınan baskının hak edildiği düşüncesi yer almaktadır. Bu doğrultuda zorba davranışlarda bulunan ve bu davranışlara maruz kalanlar arasında güç dengesizliğinin olduğu, zorba davranışın bilinçli ve sürekli yapıldığı, bu davranışların yıldırma ve zarar vermek amacını taşıması genel ölçütler olarak kabul edilebilir.

Zorbalık döngüsünde temel olarak üç grup yer alır: Zorba, zorbaca davranışa maruz kalan kişiden, fiziksel ve psikolojik olarak daha kuvvetli konumda olan ve zarar veren bireydir. Zorbalığa maruz kalan ise zorbanın tekrarlı zarar verici davranışlarını yönelttiği bireydir. İzleyiciler ise zorbaca davranışların sergilendiği ortamdadır ancak davranışları durdurmak adına bir adım atmaz, olaya seyirci kalır.

ZORBA DAVRANIŞLAR NASIL SINIFLANDIRILIR? 

Zorba davranışlar farklı nedenlerden kaynaklanabildiği için farklı biçimlerde görülebilmektedir. Zorba davranışlar akranlar arasında üç farklı şekilde görülmektedir. Fiziksel zorba davranışlar arasında; vurmak, tekme atmak, tırmalamak, itmek, saç çekmek, eşyasını zorla almak, korkutmak yer alırken, sözel zorba davranışlar; isim takmak, alay etmek, onurunu zedelemek, küçük düşürmek, hakaret etmek, söylenti çıkarmak, tehdit etmek ve küfür etmek, sosyal zorba davranışlar ise; dışlamak, ağır işler vermek, faaliyetlere dahil etmemek, konuşmamak, yardım etmemek, yalnız bırakmak yer almaktadır. Aynı zamanda son dönemde sık rastlanan zorbalık davranışlarından bir diğeri (internet / mesaj yolu ile söylenti yaymak, rahatsızlık vermek) siber zorbalıktır.

AKRAN ZORBALIĞINA MARUZ KALAN ÇOCUKLAR NASIL ANLAŞILIR? 

Zorba davranışlara maruz kalan birçok öğrenci için bu durum bir stres nedenidir, öğrencilerin okul başarılarında sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu tür öğrencilerin diğer öğrencilerle karşılaştırıldıklarında daha fazla rahatsızlık belirtileri gösterdikleri, kendilerine olan güvenlerinin düşük olduğu, sosyal ilişkilerinin bozulduğu, okul başarılarının düşük olduğu görülmektedir. Zorbalığın neden olduğu olumsuzluklardan biri de okul fobisidir.

Zorbalığa maruz kalan öğrenciler, dikkatlerini sürekli olarak derslerinden çok, zorbaların hedefi olmaktan nasıl kurtulacakları konusuna yönelttiklerinden okuldaki başarıları düşüş göstermektedir. Ayrıca zorbalığa maruz kalmanın etkisiyle öğrencilerin okula devamsızlık yaptığı görülebilmektedir.

Çocuğunuzun zorbalığa maruz kaldığını anlamak için ipuçları: 

• Okula gitmek istemiyor ise (normal bir isteksizlikten daha fazla ısrarcı olması)

• Okul servisine binmemek için yol arıyor, hep sizin onu okula bırakmanızı istiyor ise,

• Çocuğunuzun eşyalarının sıklıkla yok olduğunu veya zarar görmüş şekilde geri getirildiğini görüyor iseniz,

• Okuldaki arkadaşlarından hiç bahsetmiyor ise,

• Okul dışındaki zamanlarda, okulda edindiği arkadaşları ile görüşmekten kaçınıyor ise,

• Kendisi ile ilgili olumsuz ifadeleri varsa / arttıysa,

• Tam olarak açıklayamadığı yara ve izleri var ise,

• Normal düzeninde değişiklikler fark ettiyseniz (yemek yeme, uyku, oyun vb.)

• Duygu dalgalanmalarının normalden fazla olması (öfke patlamaları, ağlama krizleri vb.)

Bir çok çocuk zorbalığa uğradığını anlamaz, bilse bile bunu ‘‘Ben zorbalığa uğruyorum.’’ şeklinde ifade edemez. Çocuğunuzun duygusal sıkıntıda olduğuna dair ipuçları karşısında, zorbalığa uğruyor olma ihtimalini göz önünde bulundurmanız önemlidir.

Zorbalığa maruz kalan çocuklarda çevreye güvensizlik, kendini ifade etme güçlükleri ve sorunlarıyla baş etmeye yönelik öz denetim problemleri ileride yaşanabilecek muhtemel sorunlardır.

ÇOCUĞUNUZUN ZORBACA DAVRANDIĞINI NASIL ANLARSINIZ? 

• Çocuğunuzun agresif bir tutumu var ise,

• Çocuğunuz diğer çocuklara sert davranıyor, onlarla dalga geçiyor ise,

• Çocuğunuz kişileri manipüle ediyor, baskı kuruyor ise,

• Kolaylıkla huzursuz, öfkeli duygu durumuna geçiyor ise,

• Sosyal statüye ve popülerliğe aşırı önem veriyor ise,

• Bilgisayar önünde çok fazla zaman geçiriyor ise,

• Gününü anlatırken arkadaşları hakkında lakaplar, aşağılayıcı ifadeler kullanıyor ise,

• Okuldan, çocuğunuzun kendi sınıfındaki veya kendinden küçük sınıflardaki çocukları rahatsız ettiği hakkında uyarı geldi ise,

• Okuldan, çocuğunuzun sosyal ilişkilerinde zarar verici bir tutum içerisinde olduğuna dair uyarı geldiyse, çocuğunuzun okul ortamında zorbaca davranışlar sergiliyor olma ihtimali çok yüksektir.

Zorba çocuk çözüm konusunda çok daha önemlidir. Bu tür davranışları sergileyen çocuklara doğru yöntem ugulanmazsa, suçlamaya ve dışlamaya yönelik davranışlarda bulunulursa, zorbalık davranışı bir başka mağdur bulur ve şiddeti de artabilir. Hatta sınıfta istenmeyen/dışlanan çocuk pozisyonuna düşmesi muhtemeldir. Dışlanmışlık hissi ile davranışlarının şiddetini daha da arttırabilir, sadece bu şekilde var olabileceğine inanarak şiddeti çözüm olarak görebilir. Doğru müdahalelerde bulunulmadığı takdirde ilerleyen yaşamlarında popülaritesini bu yolla arttırmaya çalışan, empati becerisine sahip olmayan bireyler olarak toplum hayatına katılmaları muhtemeldir. 

ÇOCUĞUNUZ ZORBALIĞA UĞRUYOR İSE… 

• Onu anlamaya çalışın. Çocuğunuzun yaşadığı sıkıntıları, durumunu açık uçlu sorular sorarak anlamaya çalışın ve empatik olun.

• Çocuğunuzu suçlamayın. Çocuğunuzun zorbalığa uğruyor olmasının sebebi onun hatalı bir davranışı değildir. Onu suçlamanız çocuğunuzun daha da yaralanmasına, zorbalık yapan akranına karşı daha da güçsüz hissetmesine neden olabilir. Çocuğunuza, onun dışında herhangi birinin de bu tür davranışlara maruz kalabileceğini, bunun kişisel bir sebebi olmadığını iletin.

• Yaşanılan durumu hafifletmeyin. Çocuğunuzun zorbalık davranışlarına maruz kalması sosyal ilişkilerde yaşanan herhangi bir durum değildir. Çocuğunuza ‘‘Aşırı hassas davranıyorsun.’’, ‘‘Arkadaşlar arasında olur böyle şeyler.’’ veya ‘‘Geçer.’’ gibi ifadeler kullanmayın.

• Ebeveynleri olarak hemen harekete geçmeyin. Çocuğunuzun zorbalık davranışına maruz kalması ebeveynleri olarak sizi öfkelendirebilir ve kaygılandırabilir. Ancak çocuğunuza ona nasıl yardımcı olabileceğinizi sorun, birlikte çözüm arayın, bir strateji belirleyin ve ona rehberlik edin.

• Çocuğunuzun iyi olduğu ve onu mutlu eden bir alan keşfedin. Böylece çocuğunuz belli bir ortamdaki sosyal ilişkilerinde güçlük çekmesine rağmen, iyi olduğu alandaki kişiler ile olumlu ilişkiler kurabildiğini keşfedebilir.

• Çocuğunuza kişisel bir saldırı olduğunu düşünmeyin. Zorbalık uygulayan çocuklar karşısındakine belli bir sebep olmadan da saldırganlık davranışında bulunabilir. Zorba, davranışlar sergileyen çocuk, özellikle bir kişiyi değil en etkin tepkiyi (öfke, ağlama vb.) verebilecek kişiyi seçer. 

ÇOCUĞUNUZ ZORBACA DAVRANIYOR İSE… 

• Zorbaca davrandığını gözlemlediğiniz an onu bu olumsuz davranışı için açıklayıcı bir şekilde uyarın. Örneğin; ‘‘Bu yaptığın zorbaca bir davranış ve arkadaşına bu şekilde davranman uygun değil.’’ diyebilirsiniz.

• Gerekli durumlarda (örneğin; uyarıya rağmen devam etmesi) zorbaca davranışı durdurmak için müdahalede bulunun. Örneğin çocuğunuzun bilgisayar aracılığıyla bir arkadaşı hakkında olumsuz / hoş olmayan söylentiler yaydığını gördüğünüzde bilgisayar ayrıcalığını sınırlandırın. Bu sonuç ile karşılaştığında çocuğunuza ‘‘Kendini bu konuda kontrol edemiyorsan, annen/baban olarak bu durumu senin yerine düzenlemek benim görevim.’’ diyebilirsiniz.

• Çocuğunuza empati, saygı ve merhameti öğretin. Zorbaca davranan bir çok çocuk empati becerisinde zayıftır. Bu davranışları sergilediğinde karşısındakinin hislerini anlamasına yardımcı olun.

• Rol oynama ( Role play) yaparak, çocuğunuzun zorbalığa maruz kalan kişi olmasını isteyin. Sizde zorbalık yapan kişi olun. Bir zorbalık durumunu canlandırın ve üzerine konuşun. Kim nasıl hissetti, nasıl davranılması daha uygun olurdu vb. konularda düşüncelerini alın.

• Zorbalık davranışlarının istikrarlı ve belirgin yaptırımlarının olmasına önem verin.

• Çocuğunuzun tüm davranışları için sorumluluk almasına dikkat edin.

• Çocuğunuza problem çözerken daha barışçıl yöntemler izlemesi için destek olun. Sorunlarını daha uygun şekilde çözdüğünü gözlemlediğinizde ona hemen –o anda- olumlu geri bildirim verin.

ÇOCUĞUNUZ ZORBALIK DÖNGÜSÜNDE YER ALIYOR İSE… 

Çocuğunuzu akran zorbalığı hakkında bilgilendirin. Zorbaca davranışların neler olduğunu, nelerin kaza, istemsiz olduğunu anlatın. Öncelikle zorbaca davranışları ayırt etmeyi öğretin.

Okul sisteminde önlemlerin doğru anda alınması ve müdahalenin işbirliği içinde sağlanması için rehberlik birimi ile iletişim halinde olmayı sürdürün. Psikolojik destek almadıkları takdirde zorbalığa maruz kalan çocukların okula karşı ilgileri azalır ve akademik başarılarında düşüş olur. Bu durumun devam etmesi ileri yaşlardaki hayatlarını olumsuz etkiler; yetişkinlikte kaygı bozukluğu yaşama olasılıklarını yükseltir. Zorbaca davranışlar sergileyen çocuklar psikolojik destek almadıklarında ise, yetişkinlik hayatlarında, suç işleme, sigara-alkol kullanımı konusunda risk grubundadır. Ayrıca duygusal problemlerin yoğunluğu ve depresyon belirtileri görülme sıklıkları akranlarına göre daha fazladır.

İzleyici kalan çocuklar daha içe dönük bir yapıda olduklarından seyirci kaldıkları olaylardan etkilenir, olumsuz duyguları yoğunlaşır. Bu çocukların ilerleyen yaşamlarında daha az duygusal kararlılıkları olduğu gözlemlenebilir.

Zorbalık döngüsünde yer alan çocukların içinde bulundukları durumun ve yetişkinlik hayatlarına yansıyacak olumsuz etkilerin ortadan kaldırılması için mutlaka psikolojik destek almaları gerekmektedir.

Tüm çocuklarımızın sağlıklı bir ruh bütünlüğüne sahip olması dileğiyle…

Bu Sayfa Hakkında Görüş Bildirmek İster Misiniz?